Бүткүл дүйнөлүк калк күнү. Сандар жана фактылар.

Басылмалардын датасы: 11.07.2026

1990-жылдын декабрь айында БУУнун Башкы Ассамблеясы эл аралык майрам - Бүткүл дүйнөлүк калк күнүн (World Population Day) белгилеген. Ал калктын көйгөйлөрүнө, жалпы өнүгүү программаларына көңүл буруу жана жалпы көйгөйлөрдү чечүүнүн жолдорун издөө максатында жыл сайын 11-июлда белгиленет. Бүткүл дүйнөлүк калк күнү жыл сайын белгилүү бир темага арналат.

2026-жылы тарыхтагы эң көп сандаган жаш муунга көңүл бурулуп, ал «Жаштардын үмүтүн жана тилектерин ишке ашыруу — бүгүн жана келечекте» деген темага арналды. БУУ тарабынан сунушталган ураан жаштардын үй-бүлө куруусуна, карьера жасоосуна жана азыркы дүйнөнүн шарттарында туруктуу келечекти калыптандыруусуна жардам берүү үчүн алардын билим алуусуна, ден соолугуна жана укуктарына инвестиция салуу зарылдыгын баса белгилейт.

Республиканын калкынын саны 2026-жылдын башына карата 7 млн. 404 миң адамды түздү. Мында шаар калкынын үлүшү 41,7%дан 42,3%га чейин көбөйгөн, ал эми айыл калкынын үлүшү төмөндөп, 57,7%ды түздү. 2025-жылы калктын санынын өсүү темпи мурунку жылдагыдай эле деңгээлде калып, 1,7%ды түздү. Калктын өсүү көрсөткүчү эң жогору Бишкек жана Ош шаарларында (тиешелүүлүгүнө жараша 2,8% жана 2,6%) жана Баткен облусунда (1,8%) белгиленди. Ал эми эң төмөнкү көрсөткүч Ысык-Көл жана Нарын облустарында (тиешелүүлүгүнө жараша 0,8% жана 0,4%) катталды.

2025-жылы республиканын калкы үчүн жалпы мүнөздүү болгондой эле, аялдардын саны эркектердин санынан көп болгон абал сакталды. 2026-жылдын башына карата эркектердин саны 3 млн. 664 миң адамды (49,5%), аялдардыкы – 3 млн. 740 миңди (50,5%) түздү. Бирок төрөлүү деңгээли жогору болгон аймактарда (Баткен, Ош, Жалал-Абад, Нарын жана Талас облустарында) эркектердин саны аялдардын санынан ашат.

Кыргыз Республикасынын Президентинин Иш башкармалыгына караштуу «Кызмат» мамлекеттик мекемесинин маалыматы боюнча, 2025-жылы 140,5 миң төрөт катталган (2021-жылы – 150,2 миң). Мында төрөлгөн балдардын жалпы санында кыздардын (49%) жана эркек балдардын (51%) үлүшү акыркы бир нече жыл ичинде дээрлик өзгөрүүсүз калган.

2025-жылы эненин бала төрөгөндөгү орточо курагы мурунку жылдарга салыштырмалуу өсүп, 28,5 жашты түздү. Белгилей кетчү нерсе, эң жаш энелер Ош облусунда жашашат (27,9 жаш). Салт боюнча наристелердин көбү 20дан 30 жашка чейинки аялдарда төрөлөт (2025-жылы төрөлгөн балдардын 55%), бирок акыркы жылдары бул курактык категориядагы аялдардын арасында төрөттүн деңгээлинин төмөндөө тенденциясы байкалууда. Муну менен катар, нике курагына чейинки кыздардын (15-17 жаш) арасында төрөттүн көрсөткүчү 2021-жылдагы ушул курактагы ар 1 000 кызга 3,5 баладан 2025-жылы 1,9 балага чейин 1,8 эсеге төмөндөдү. Нике курагына чейинки кыздардын арасында төрөттүн эң жогорку көрсөткүчү Чүй облусунда жана Ош шаарында байкалып, 2025-жылы республикалык көрсөткүчтөн 1,4 эсеге ашты.

2025-жылы өлкө боюнча орточо төрөттүн жалпы коэффициенти 1000 тургунга 19,1 жаңы төрөлгөн ымыркайды түздү, бул 2021-жылга салыштырмалуу (1000 калкка 21,9) 12,9%га төмөн. Эң жогорку көрсөткүчтөр Баткен (1000 калкка 23,4 катталган жаңы төрөлгөн ымыркай), Ош (22,1), Жалал-Абад (21,7) жана Нарын (20,8) облустарында белгиленди.

2025-жылы аймактар боюнча төрөлгөндөрдүн саны

(калктын 1000 адамына карата, промилле менен)  

_______________________________________________________________________________________

Расмий статистикалык маалыматтарды жана тиешелүү метамаалыматтарды пайдаланууда колдонуучулар Кыргыз Республикасынын «Расмий статистика жөнүндө» Мыйзамынын 30-беренесине ылайык алардын булагын көрсөтүүгө милдеттүү.

Интервью уюштуруу маселелери боюнча кененирээк маалымат алуу үчүн төмөнкү дарекке кайрылыңыздар:

Кыргыз Республикасынын Улуттук статистика комитетинин басма сөз кызматыТел.: +996 (312) 625747, e-mail: smi_nsc@stat.kg дарек: Фрунзе көчөсү, 374 (Т. Молдо көчөсү менен кесилишет)